Świat DDA: Dziecinne role vs dorosłe życie. Zrozum przeszłość i zmieniaj przyszłość.

Czas czytania artykułu: 4 minuty

Dorosłe Dzieci Alkoholików (DDA) to termin odnoszący się do osób, które dorastały w rodzinach z problemem alkoholowym. Doświadczając trudnych warunków, takich jak niestabilność emocjonalna, przemoc, zaniedbanie czy brak poczucia bezpieczeństwa, osoby te wykształcają różne mechanizmy obronne i zachowania, które mają wpływ na ich dorosłe życie. Jednym z kluczowych problemów w życiu DDA jest to, że role, które pełnili w dzieciństwie wciąż determinują  ich myślenie, zachowania, postawy oraz relacje (więzi) w dorosłym życiu. W artykule tym omówimy różnice pomiędzy dziecinnymi rolami DDA, ich wpływ na dorosłe życie, a także sposoby wyjścia z tych problemów.

1. Role DDA w dzieciństwie

Dzieci dorastające w rodzinach alkoholowych często przyjmują specyficzne role, które mają na celu zapewnienie przetrwania w chaotycznym, nieprzewidywalnym środowisku. W literaturze wyróżnia się kilka podstawowych ról, które pojawiają się w takich rodzinach:

Ratownik – dziecko, które przejmuje odpowiedzialność za innych członków rodziny, często troszcząc się o rodzeństwo lub nawet próbując “uratować” rodzica przed konsekwencjami nadużywania alkoholu. Ratownicy czują się odpowiedzialni za emocje innych, starają się utrzymać porządek i harmonię, ale mogą również zaniedbywać własne potrzeby.

Buntownik – dziecko, które staje się buntownikiem, starając się przyciągnąć uwagę przez zachowanie destrukcyjne. Często odrzuca autorytety, w tym również swoich rodziców, i angażuje się w ryzykowne lub szkodliwe zachowania.

Dobre dziecko – dziecko, które stara się być idealne, by zyskać akceptację rodziców, którzy są zajęci swoimi problemami. Tego typu dzieci mogą czuć presję, by być “doskonałe”, co prowadzi do stresu, lęków i wewnętrznej pustki.

Maskotka – dziecko, które stara się odwrócić uwagę od napiętej atmosfery w domu, stosując humor i zabawne zachowanie. Maskotki często tłumaczą trudną rzeczywistość poprzez śmiech, nie zdając sobie sprawy z powagi sytuacji.

Ofiara  – dziecko, które pełni rolę ofiary w rodzinie, pozostaje bierne i mało asertywne. Z czasem może poczuć się bezradne, przyjmując postawę “nic nie mogę zrobić” w obliczu trudnej sytuacji rodzinnej.

Koalicjant (dziecko współpracujące) – to dziecko, które staje po stronie rodzica uzależnionego, pomagając mu w ukrywaniu problemu alkoholowego. Koalicjant może usprawiedliwiać i chronić alkoholika, stając się jego sojusznikiem w rodzinnej dysfunkcji. Dziecko w tej roli często stara się utrzymać rodzinę w “pozornej normalności”, ignorując lub minimalizując problem. Koalicjant w dzieciństwie nie dostrzega pełnego obrazu uzależnienia, wierząc, że to, co robi, pomoże rodzinie “utrzymać się na powierzchni”.

Bohater (dziecko bohater) – dziecko, które w obliczu alkoholizmu rodzica stara się „ratować” rodzinę i udowodnić swoją wartość poprzez osiągnięcia. Często przyjmuje rolę dorosłego w rodzinie, biorąc na siebie odpowiedzialność za sytuację, dążąc do perfekcji i sukcesów, by zdobyć uwagę i uznanie. Bohater staje się “oczekiwanym wybawicielem”, starając się utrzymać porządek w domu, ale niejednokrotnie kosztem swoich emocji i zdrowia psychicznego.

2. Przenoszenie ról z dzieciństwa na dorosłe życie

Dorosłe Dzieci Alkoholików często nieświadomie przenoszą przyjęte w dzieciństwie role do swojego dorosłego życia. Takie zachowania mogą kształtować ich relacje interpersonalne, sposób radzenia sobie ze stresem i realizowania własnych potrzeb. Jak role z dzieciństwa wpływają na życie dorosłych?

Dziecko ratownik w dorosłym życiu: Osoba pełniąca rolę ratownika może mieć trudności w ustanawianiu granic w dorosłych relacjach. Często bierze na siebie odpowiedzialność za innych, zaniedbując własne potrzeby, co prowadzi do wypalenia emocjonalnego i poczucia, że nie zasługuje na pomoc lub wsparcie od innych.

Dziecko buntownik w dorosłym życiu: Buntownicy w dorosłości mogą mieć trudności z budowaniem stabilnych relacji i zarządzaniem emocjami. Często odrzucają autorytety, nawet w pracy czy w relacjach osobistych, co może prowadzić do problemów w zarządzaniu karierą lub rodzinnymi obowiązkami. Zamiast budować konstruktywne relacje, mogą angażować się w zachowania ryzykowne, jak uzależnienia czy agresja.

Dobre dziecko w dorosłym życiu: Osoby, które pełniły rolę „dobrego dziecka”, mogą stawiać na doskonałość, co prowadzi do chronicznego stresu, wypalenia zawodowego i trudności w relacjach, gdzie brak jest równowagi i wzajemności. Często nie potrafią wyrażać swoich potrzeb, co skutkuje brakiem satysfakcji z relacji.

Dziecko maskotka w dorosłym życiu: Maskotki w dorosłości mogą unikać poważnych tematów i trudnych emocji, stosując humor jako sposób obrony przed niekomfortowymi sytuacjami. Może to prowadzić do powierzchownych relacji i unikania konfrontacji, co skutkuje brakiem głębszych więzi.

Dziecko ofiara w dorosłym życiu: Osoba, która była ofiarą w dzieciństwie, może w dorosłym życiu przejawiać bierność i unikać podejmowania decyzji. Często nie potrafi postawić granic w relacjach, co skutkuje wykorzystywaniem jej przez innych, a także niskim poczuciem własnej wartości.

Dziecko koalicjant w dorosłym życiu: Osoby, które pełniły rolę koalicjanta, mogą w dorosłym życiu często usprawiedliwiać i chronić osoby uzależnione, stając się ich cichymi współpracownikami. Koalicjant może mieć trudności z zauważeniem szkodliwości uzależnienia rodzica lub opiekuna i może angażować się w toksyczne relacje, w których zamiast stawić czoła problemowi, stara się utrzymać “pozorną harmonię”. Często unika konfrontacji, obawiając się wybuchów emocjonalnych i konfliktów. Może to prowadzić do powtarzania się wzorców z dzieciństwa, w których chroni się innych kosztem własnego życia lub zdrowia.

Bohater w dorosłym życiu: Osoba pełniąca rolę bohatera w dorosłym życiu stara się kontrolować rzeczywistość, osiągać sukcesy zawodowe i osobiste, by zdobyć akceptację i uznanie. Może borykać się z chronicznym stresem i wypaleniem, ponieważ stawia na osiągnięcia kosztem własnych emocji. Bohater często nie potrafi wyrażać swoich prawdziwych uczuć, obawiając się, że “niezasłużone” osiągnięcia mogą prowadzić do odrzucenia lub krytyki. Często bywa “idealizowany” przez innych, ale nie jest w stanie przyznać się do swoich słabości lub potrzeb.

3. Praca nad zmianą ról vs zdrowienie DDA

Świadomość tych ról jest kluczowa w procesie uzdrawiania traum z okresu dzieciństwa i rozwoju osobistego. Dorośli DDA mogą korzystać z terapii, która pomoże im rozpoznać i zrozumieć mechanizmy wykształcone w dzieciństwie. Psychoterapia, szczególnie terapia poznawczo-behawioralna, może pomóc w odkrywaniu starych wzorców myślenia i zachowań, które utrudniają funkcjonowanie w dorosłym życiu.

Ważne etapy zdrowieniu osób z syndromem DDA:

• Rozpoznawanie i nazywanie swoich emocji i uczuć
• Przyjmowanie odpowiedzialności za swoje emocje, uczucia,
• Bezpieczne wyrażanie trudnych emocji
• Budowanie zdrowych granic w relacjach międzyludzkich,
• Uczenie się zdrowego i wyrażania własnych potrzeb i pragnień,
• Uczenie się zdrowej asertywności nie będącej ani uległością ani roszczeniowością
• Budowanie zdrowych i kreatywnych relacji
• Rozwijanie duchowości opartej na wartościach

Psychoterapia indywidualna i grupowa, uczestnictwo w spotkaniach (mitingach) grup samopomocowych DDA czy Al-Anon. Grupy samopomocowe obok psychoterapii mogą stanowić wartościową pomoc w procesie zdrowienia Dorosłych Dzieci Alkoholików. Ważne jest, by osoby DDA otworzyły się na zmianę, przyjmując aktywną postawę w procesie zdrowienia poprzez zrozumienie dysfunkcyjnych schematów zachowań  w swojej przeszłości oraz skupienie się na budowaniu nowych zdrowych wzorców funkcjonowania w rodzinie i pracy zawodowej.

4. Podsumowanie

Dorosłe Dzieci Alkoholików w dorosłym życiu często przenoszą na siebie role, które pełnili w dzieciństwie, co wpływa na ich życie zawodowe, emocjonalne i społeczne. Zrozumienie tych ról oraz ich konsekwencji w dorosłym życiu stanowi pierwszy krok ku zdrowieniu i rozwoju osobistemu. Dzięki terapii, wsparciu i chęci zmiany, osoby DDA mogą przełamać swoje stare wzorce i zbudować satysfakcjonujące, pełne relacje oraz prowadzić życie oparte na zdrowych granicach i równowadze emocjonalnej. Oczywiście są różne klasyfikacje ról DDA w dorosłym życiu od mniej rozbudowanych do bardziej rozbudowanych. Problem nie leży w takiej czy innej nazwie roli DDA, ale w umiejętności rozpoznania ról DDA we własnym życiu i podjęciu pracy wewnętrznej przy pomocy profesjonalisty nad zmianą schematów zachowań w dorosłym życiu.

Uwaga: Artykuł powstał w celach edukacyjno-informacyjnych i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji u specjalisty w dziedzinie pomocy psychoterapeutycznej osobom z syndromem DDA/DDD.